Borsanın Tepesindeki Görünmez Tehlike ve Masadaki Sarı Kart

Son birkaç gündür ekonomi koridorlarında, finans kulislerinde sıradan vatandaşın ilk bakışta yabancı kalacağı teknik terimlerle örülü bir hareketlilik yaşanıyor. Küresel ölçekte piyasaları sınıflandıran, dev fonların hangi ülkeye ne kadar para yatıracağına yön veren uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI, Türk hisselerine dair kritik bir adım attı ve belirli endeks güncellemelerini süresiz olarak durdurduğunu açıkladı.

İlk bakışta borsa uzmanlarının, finansçıların kendi aralarındaki bir tartışma gibi duran bu karar, aslında cebimizdeki paranın değerinden çarşı pazardaki fiyatlara kadar hepimizin hayatını doğrudan ilgilendiren çok daha derin bir meselenin habercisi.

Meseleyi en yalın haliyle anlayabilmek için önce sahneyi doğru kurmak gerekiyor. Dünyada emeklilik fonları, varlık yönetim şirketleri ve sigorta devleri gibi trilyonlarca dolarlık sermayeyi yöneten devasa yapılar var. Bu kurumlar hangi ülkenin borsasına yatırım yapacaklarına kendi keyiflerine göre karar vermezler; MSCI gibi uluslararası derecelendirme kurumlarının hazırladığı listelere bakarlar. Bu listelerde ülkeler gelişmiş, gelişmekte olan ve sınır piyasalar gibi liglere ayrılır. Türkiye uzun yıllardır gelişmekte olan piyasalar liginde bulunuyor ve küresel fonlar bu sayede Türk şirketlerinin hisselerine milyarlarca dolarlık kaynak aktarabiliyor.

İşte MSCI’ın geçtiğimiz günlerde aldığı karar tam bu noktada alarm zillerini çaldırdı. Kurum, Türk hisselerinin ağırlıklarının artırılmasını ve endekslere yeni şirket eklenmesini dondurdu. Daha da vahimi, eğer piyasadaki yapısal aksaklıklar ve şeffaflık sorunları giderilmezse, Haziran 2027’ye kadar Türkiye’nin gelişmekte olan piyasalar statüsünden bir alt kademe olan sınır veya bağımsız piyasa ligine düşürülmesinin masaya gelebileceği uyarısını yaptı.

Peki, dünyanın öbür ucundaki bu dev fonlar durup dururken neden Türkiye’yi mercek altına aldı?

Gerekçe son derece açık ve aslında içeride sokaktaki insanın canını yakan gerçekle birebir örtüşüyor: Güven eksikliği ve şeffaflık sorunu. Uluslararası yatırımcılar, Türkiye’de halka açık şirketlerin gerçekte kime ait olduğunu, hisselerin serbest dolaşım oranlarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ve bazı küçük hisselerde belirli fonlar üzerinden koordineli işlemler yapılarak fiyatların yapay biçimde şişirilip şişirilmediğini sorguluyor. Yani içeride yüzlerce fonun tasfiyeye sürüklenmesi, yüz binlerce yerli tasarruf sahibinin birikimlerinin belirsizlik içinde buharlaşmasıyla dışarıdaki yabancı yatırımcının duyduğu endişe aynı kapıya çıkıyor: Piyasanın kurallarına olan inancın sarsılması.

Dünyadaki örneklere baktığımızda bu ikazların şakaya gelir bir tarafı olmadığını görüyoruz. Endonezya benzer bir şeffaflık ve şirket sahipliği tartışması yaşadığında borsasında tek günde yüzde yediyi aşan çöküşler yaşandı ve yüz milyarlarca dolarlık değer kaybı aylara yayıldı. Arjantin kuralların öngörülemezliği yüzünden alt lige indirildi. Pakistan ise gerekli şartları kaybedip sınır piyasalar ligine düşürüldüğünde yabancı sermayenin önemli bir bölümünü kaybetti. Buna karşılık kurallarını netleştiren, piyasasını şeffaf kılan Yunanistan’ın gelişmiş piyasalar ligine yükselme eşiğine gelmesi, bu kararların bir kader değil, bizzat yönetim anlayışının sonucu olduğunu belgeliyor.

Borsada olan biten sadece hisse senedi alıp satanları ilgilendirmez. Yabancı sermayenin gelmediği, mevcut sermayenin ise kaçış yolları aradığı bir ülkede döviz kuru üzerindeki baskı artar, faizler yükselir ve şirketler ucuz finansmana erişemez hale gelir. Bunun son durağı ise her zaman çarşı pazardaki zamlar, eriyen maaşlar ve yükselen enflasyon olarak sokaktaki vatandaşın sırtına biner.

Şu an için Türkiye küme düşürülmüş değil; piyasada zorunlu bir satış dalgası da başlamadı. Ancak hakem cebinden sarı kartı çıkarıp masaya bıraktı. Ekonomi yönetiminin ve denetim kurumlarının önünde mazeret üretmekle geçirilemeyecek kadar dar bir zaman var. Kendi yerli yatırımcısının hakkını koruyamayan, tezgâh altı oyunlara ve fon vurgunlarına göz yuman bir düzenin yabancı sermayeye güven vermesi imkansızdır. Eğer piyasada gerçek bir şeffaflık, tavizsiz bir denetim ve adil bir hesap verebilirlik kurulmazsa, o sarı kartın kırmızıya dönmesi ve faturanın yine milletin sırtına yüklenmesi kaçınılmaz olacaktır.